Solar tracker redüktörü, güneş takip sistemlerinde panelleri taşıyan profili güneşin konumuna göre döndüren dişli kutusudur. İngilizce kaynaklarda "slewing drive", Türkçede ise döner tahrik ya da sonsuz vida redüktörü olarak da geçer. Motorun hızlı ama zayıf dönüşünü, çok yavaş ama yüksek torklu bir dönüşe çevirir. Böylece metrelerce uzunluktaki panel sırasını hassas biçimde hareket ettirir ve rüzgâr gibi dış kuvvetlere karşı yerinde tutmaya yardımcı olur.

Doğru redüktörü seçerken bakılması gereken başlıca değerler şunlardır: çıkış ve tutma torku, taşıyabileceği yükler ve devrilme momenti, dişli oranı ve takip hassasiyeti, dişli malzemesi, dış ortama dayanım, motor tipi ve profil bağlantısı. Aşağıda redüktörün nasıl çalıştığını ve bu kriterlerin her birinin neden önemli olduğunu bulabilirsiniz.

Solar Tracker Redüktörü Nasıl Çalışır?

Redüktörün içinde iki ana parça vardır: motora bağlı sonsuz vida ve bu vidanın döndürdüğü büyük bir göbek dişlisi. Motor çalıştığında vida hızla döner. Vidanın her tam turu büyük çarkı yalnızca küçük bir açı kadar ilerletir. Hız bu şekilde düşerken tork aynı oranda artar. Panellerin bağlı olduğu taşıyıcı profil göbek dişlisine bağlı olduğu için, çarkın yavaş dönüşü panellerin gün boyunca güneşi takip etmesini sağlar.

Redüktörün ne zaman, hangi yöne ve ne kadar döneceğine kontrol panosu karar verir. Pano güneşin konumunu hesaplar ve motoru buna göre çalıştırır. Takip sistemlerinin genel çalışma prensibini Güneş Takip Sistemi Nedir? yazımızda anlattık.

Neden Sonsuz Vida Kullanılır?

Sonsuz vida mekanizmasının solar tracker için iki önemli avantajı vardır:

• Küçük bir motorla büyük yükü hareket ettirebilir. Yüksek dişli oranı sayesinde düşük güçlü bir motor, uzun panel sırasını döndürecek torku üretebilir.
• Paneli yerinde tutmaya yardımcı olur. Sonsuz vida düzeneklerinde vida çarkı kolayca döndürürken, çarkın vidayı geri döndürmesi zordur. Uygun tasarlanmış bir redüktörde bu özellik, rüzgârın paneli zorlaması durumunda sistemin konumunu korumasına yardımcı olur. Bu yüzden redüktör seçiminde yalnızca hareket ettirme torkuna değil, tutma torkuna da bakılır.

Redüktör mü, Lineer Aktüatör mü?

Güneş takip sistemlerinde panelleri hareket ettirmenin iki yaygın yolu döner redüktör ve lineer aktüatördür. Lineer aktüatör doğrusal itme ve çekme hareketiyle paneli eğer. Redüktör ise paneli doğrudan kendi ekseni etrafında döndürür.

Lineer aktüatörlerin yapısını ve kullanım alanlarını Lineer Aktüatör Nedir? Solar Tracker'da Kullanımı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Solar Tracker Redüktörü Seçerken Nelere Bakılmalı?

Teknik literatürde slewing drive'lar için belirtilen temel değerler çıkış torku, tutma torku, devrilme momenti, eksenel ve radyal yük kapasitesi, dişli oranı ve takip hassasiyetidir (GlobalSpec). Bunlara solar uygulamalara özgü birkaç kriter daha eklenir.

Çıkış torku ve tutma torku

Çıkış torku, redüktörün paneli ne kadar kuvvetle döndürebileceğini gösterir. Tutma torku ise redüktörün dış kuvvetlere karşı konumunu ne kadar koruyabileceğini gösterir. Rüzgâr yükü panel sırasının uzunluğuna, panel alanına ve bölgenin rüzgâr koşullarına göre değişir. Bu yüzden tork ihtiyacı her proje için ayrı hesaplanmalıdır.

Devrilme momenti ve yük kapasitesi

Redüktör yalnızca dönmekle kalmaz, panellerin ağırlığını ve rüzgârın oluşturduğu eğilme kuvvetlerini de taşır. Devrilme momenti ile eksenel ve radyal yük değerleri, redüktörün bu yükleri güvenle taşıyıp taşıyamayacağını gösterir.

Dişli oranı ve takip hassasiyeti

Dişli oranı, motorun hızının ne kadar düşürüleceğini ve torkun ne kadar artırılacağını belirler. Takip hassasiyeti ise panelin güneşe ne kadar doğru yönlendirilebildiğini etkiler. Dişliler arasındaki boşluk arttıkça hassasiyet düşer.

Dişli malzemesi ve yüzey işlemi

Dişliler yıllarca her gün çalışacağı için malzeme ve ısıl işlem kalitesi ömrü doğrudan etkiler. Örneğin Remak Solar redüktörlerinde göbek dişlisi 3G50 alaşımlı çelikten üretilir. Vida dişlisi ise 8620 sementasyon çeliğinden yapılıp 48–52 HRC sertliğe getirilir ve diş profilleri sürtünmeyi azaltmak için taşlanır.

Dış ortam dayanımı

Redüktör açık sahada toz, yağmur, kar ve sıcaklık değişimlerine maruz kalır. Gövdenin sızdırmazlığı, contaların kalitesi ve yüzeylerin korozyon koruması, özellikle tozlu ve nemli bölgelerde ömrü belirleyen faktörlerdir.

Motor tipi

Solar tracker redüktörleri DC ya da AC motorla sürülebilir. Seçim; sahadaki enerji altyapısına, kontrol sistemine ve programlama ihtiyacına göre yapılır.

Profil bağlantısı ve mekanik güvenlik

Redüktörün taşıyıcı profile hızlı ve sağlam bağlanabilmesi montaj süresini kısaltır. Mekanik durdurma (hard stop) gibi güvenlik özellikleri ise zorlayıcı hava koşullarında panellerin belirli bir açıyı geçmesini engeller.

Satın alma öncesinde tedarikçiye sorulacak soruları şöyle özetleyebiliriz:

Remak Solar Tek Eksenli Tracker Redüktörleri

Remak Solar, 1987'den bu yana redüktör üreten Remak Redüktör'ün solar markasıdır. Tek eksenli takip sistemleri için üç redüktör modeli üretir:

• ST7: Yüksek adetli santraller ve sıralı panel takip sistemleri için tasarlandı. Tercih edilen motor planet DC motordur. Tutucu kollar sayesinde 120x120 profillere hızlı bağlantı sağlar ve hard stop özelliğine sahiptir.
• RMST130: AC motorla çalışır. Ana redüktöre kuplajla bağlanan iki ek gövdeyle 120x120 taşıyıcı profil üzerinde kullanılır.
• ST9: Tek eksenli takip sistemleri için geliştirilmiş diğer redüktör modelimizdir.

Ürün sayfalarımıza göre tek eksenli takip, günlük güneş hareketini izleyerek yaklaşık %21 verim artışı sağlar. Modellerin tork ve ölçü bilgilerini Dökümanlar sayfasındaki teknik dokümanlarda bulabilirsiniz. Profil bağlantısı için SY120 yataklama ürünümüzü, çift eksenli sistemler için ise STCE55 modelimizi inceleyebilirsiniz.

Redüktörün Ömrünü Uzatmak İçin Bakım

Redüktör, takip sisteminin sürekli çalışan parçasıdır. Düzenli kontrol hem arızaları önler hem de takip hassasiyetini korur. Kontrol sırasında şunlara dikkat edin:

• Contalarda yağ sızıntısı ya da hasar olup olmadığını kontrol edin.
• Çalışma sırasında olağan dışı ses, titreşim veya takılma olup olmadığını izleyin.
• Bağlantı cıvatalarının sıkılığını kontrol edin.
• Yağlama ve bakım aralıklarında üreticinin talimatlarına uyun.

Takip sistemlerinin farklı iklimlerdeki davranışını Farklı İklim Koşullarında Güneş Takip Sistemlerinin Performansı yazımızda anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

Slewing drive ile solar tracker redüktörü aynı şey mi?

Solar uygulamalarda büyük ölçüde aynı anlamda kullanılır. Slewing drive, sonsuz vida ve döner çarktan oluşan, hem dönme hem de yük taşıma görevi gören redüktörlü tahrik ünitesinin genel adıdır. Solar tracker redüktörü bu ünitenin güneş takip sistemleri için tasarlanmış hâlidir.

Sonsuz vida redüktörü rüzgârda paneli tutar mı?

Uygun tasarlanmış sonsuz vida düzeneklerinde çarkın vidayı geri döndürmesi zordur ve bu, sistemin konumunu korumasına yardımcı olur. Ancak tutma kapasitesi sınırsız değildir. Redüktörün tutma torku projedeki rüzgâr yüküne göre seçilmeli ve mekanik durdurma gibi güvenlik önlemleriyle desteklenmelidir.

Çift eksenli sistemde kaç redüktör kullanılır?

Çift eksenli sistemler hem yatay hem dikey eksende hareket ettiği için genellikle her eksen için ayrı tahrik kullanılır. Örneğin STCE55 modelimiz çift gövde redüktör ve çift motorla çalışır.

Redüktör DC motorla mı, AC motorla mı çalışmalı?

İkisi de kullanılabilir. Seçim, sahadaki enerji altyapısına ve kontrol sistemine göre yapılır. Örneğin ST7 modelimizde programlama kolaylığı nedeniyle planet DC motor tercih edilirken RMST130 modelimiz AC motorla çalışır.

Redüktörün tork ve ölçü değerlerini nereden öğrenebilirim?

Modellerin teknik bilgileri Dökümanlar sayfamızda yer alır. Projenize uygun modeli birlikte belirlemek için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.